Czy wiesz że...?
- Oprócz czerwonej osnówki cała roślina zawiera silnie trujący alkaloid - taksynę ( uznaną za jedną z najbardziej trujących
substancji świata )
- Trujące właściwości cisa były znane już w starożytności -
grecki lekarz Anazarby w I wieku a rzymski Galenusz w
II wieku przestrzegali przed morderczą trucizną, a Galowie
używali go do zatruwania ostrzy strzał.
- Drzewo bardzo wolno rosnące, lecz potrafiące dożywać 3000 lat.
- Drewno dawnie używane do wyrobu kusz, łuków, wyrobów
rzeźbiarskich i tokarskich oraz jako drewno budowlane.
- Taxus z łaciny znaczy łuk (cis pospolity - taxus baccata), baccata natomiast pochodzi od łacińskiego bacca - jagoda i znaczy: mający jagody.
Czy wiesz gdzie znajdują się najliczniejsze skupienia cisa w Europie ?
- Wielka Fatra- około 160 000 sztuk na Słowacji,
- Las Bakoński- około 45 000 sztuk na Węgrzech,
- Kniaźdwór pod Kołomyją- około 35 000 sztuk na Ukrainie.
Czy wiesz co zagraża, a co zagrażało cisowi ?
Ze względu na takie cechy jak elastyczność i sprężystość,
drewno cisa znalazło szerokie zastosowanie wojskowe -
łuki i kusze. Pomimo tak wczesnej ochrony (patrz niżej),
drzewo to było masowo wycinane - na potrzeby krajowe,
a także wywożono drewno za granice (m.in. Anglia, Holandia).
Do wyniszczenia cisa w Polsce w dużej mierze przyczyniła
się też gospodarka leśna stosując już w XVII wieku
zręby zupełne.
Powyższe działania jak i cechy cisa utrudniające
przetrwanie gatunku (utrudnione zapylanie kwiatów
wskutek dwupienności, często dłuższe niż jeden rok
przelegiwania nasion do skiełkowania, powolny wzrostu
lub zamierania siewek oraz ich wrażliwość na nasłonecznienie
bądź zbytnią wilgotność) spowodowały zanik cisa na jego
naturalnych stanowiskach.
Taxus baccata występuje też w Polskiej czerwonej księdze roślin,
z kategorią zagrożenia VU (narażone).
Jakie zastosowanie znalazł cis:
- Obecnie stosowany do otrzymywania Taxolu
- Dawniej stosowany do wyrobu: łuków (na ziemiach polskich
to zastosowanie znane jest od około 60 tysięcy lat
przed naszą erą), kusz, wioseł, rakiet śnieżnych,
ozdobnych naczyń, pucharów, trzonków do noży, grzebieni.
- Ulubiona roślina parkowa i ogrodowa.
Niekiedy pnie cisowe miały zastosowanie do budowy portów
(Świnoujście), budowy domów (dworki cisowe), cieńsze pnie jako ogrodzenie lub jako pale do winnic.
Cisa charakteryzuje:
- odporność na spaliny samochodowe
oraz przemysłowe zanieczyszczenia powietrza
- rzadko spotykana u drzew iglastych siła odroślowa i zdolność
wytwarzania bardzo licznych pączków śpiących,
które powstają w każdym miejscu pnia i gałęzi.
Te właściwości cisa są od lat wykorzystywane dla
celów praktycznych w ogrodnictwie (żywopłoty, strzyżone
figury i bryły geometryczne).
Tłumaczenie słowa 'cis':
- angielskie - yew
- niemieckie - die Eibe
- węgierskie - tiszafa
- włoskie - tasso
- norweskie - barlind
- hiszpańskie - tejo
- szwedzkie - idegran
(mającym ok. 3000 lat, rosnącym w Fortingall w Szkocji).
Jak postępować w razie zatrucia:
W przypadku zatrucia należy udzielić pierwszej pomocy,
którą jest jak najszybsze wywołanie wymiotów.
Żołądek należy opróżnić, wypełniając go płynem
(dorośli - pół litra ciepłej osolonej wody,
dzieci - letnia woda - nie solić !). Przy braku odruchu wymiotnego, należy podrażnić tylną ścianę gardła.
Czy znasz już legendę o "Cisowy Lesie"?
Walijska legenda- opowiadająca o magicznym
cisie rosnącym dokładnie pośrodku lasu (Ffridd yr Ywen).
Aktualna do dziś historia dotycząca wyprawy do
"Cisowego Lasu" dwóch pomocników gospodarza - Twm i Iago,
jest odzwierciedleniem tajemniczości i magii związanej
z istnieniem kręgów występujących wokół drzew cisowych.
w legendarnym lesie występowało wiele tajemniczych kręgów,
ale tylko jeden zwany "Placem Taczenym" Goblinów dotyczy
naszych bohaterów.
Pewnego razu Twm i Iago, niczego nie podejrzewając
pracowali pośród cisowego lasu. Kiedy jednak wczesnym
popołudniem krajobraz spowiła gęsta mgła, tak gęsta iż
młodzieńcy uznali to za zachód słońca,postanowili,
że czas wracać.
W swej powrotnej drodze do domu napotkali na rosnącego pośrodku
lasu cisa, który stanowił dla nich doskonałe miejsce na odpoczynek.
Nie czekając zbyt długo pogrążyli się we śnie. Kiedy jednak Twm
przebudził się z błogiej drzemki, spostrzegł, że jego towarzysz
zniknął. Pomyślał więc, że Iago na pewno jest już w drodze
do wioski. Jak się jednak pózniej okazało mylił się.
Poszukiwania Iago trwały wiele dni - niestety bezskutecznie.
Zasmucony Twm postanowił poradzic się miejscowego,starego mędrca.
"Wróć pod cisowe drzewo dokładnie w rok od tego wydarzenia"
- nakazał starzec.
Kiedy upłynął rok czasu Twm tak też uczynił, a gdy znalazł
nieszczęsne miejsce spostrzegł Iago tańczącego z Tylwyth Teg*.
Szybko wyciągnął Iago z magicznego kręgu uważając przy tym aby
samemu go nie przekroczyć. Iago wyglądał blado i mizernie,
nie mając pojęcia o swojej rocznej nieobecności.
Twm cieszył się, że udało się uratować przjaciela, kiedy jednak
ten skosztował pierwszej potrawy zamienił sie w pył.
*The Tylwyth Teg - walijski duszek, wróżka odpowiedzialna
za porywanie dzieci, nienaturalny upływ czasu itp.
|
|
